Fún àwọn tó ń sọ Yorùbá ní Ọsirélíà
Ohun kan ni ìdánwò NAATI CCL Yoruba ń wọ̀n: bóyá ìtumọ̀ kọjá ní kíkún láàrín Gẹ̀ẹ́sì àti Yorùbá, ní ẹ̀gbẹ́ méjèèjì, láìsí ìdádúró gígùn. Ẹ gbọ́ apá kan, ẹ gba ìtumọ̀ yín sílẹ̀ ní ohùn, AI yóò sì tọ́ka sí ohun tí ó bọ́ sílẹ̀ nínú rẹ̀.
Kò sí káàdì ìsanwó. Àdánwò kíkún kan ni ẹ ó bẹ̀rẹ̀ pẹ̀lú.
Báyìí ni ìjíròrò náà ṣe rí
Good morning. Your blood pressure is up again today. How have you been going on the tablets we started you on last month?
Ẹ káàárọ̀. Ìfúnpá yín tún ga lónìí. Báwo ni ẹ ṣe ń lo àwọn ẹ̀gbóogi tí a bẹ̀rẹ̀ fún yín lóṣù tí ó kọjá?
Dókítà, ara mi ò yá láti ọ̀sẹ̀ tí ó kọjá. Orí máa ń fọ́ mi ní àárọ̀, nígbà mìíràn ohun kan sì máa ń dàbí méjì lójú mi. Mo ṣì ń mu àwọn ẹ̀gbóogi náà.
I haven't been feeling well since last week, doctor. My head aches in the mornings, and sometimes things look double to me. I've kept taking the tablets.
That can happen with this tablet, so stop taking it today. I'll write you a referral to a specialist and a form for a blood test, and reception can book your follow-up.
Ẹ̀gbóogi yìí lè fà á, nítorí náà ẹ dẹ́kun mímu un lónìí. Màá kọ ìwé ìtọ́kasí sí dókítà àkànṣe fún yín, màá sì kọ ìwé fún àyẹ̀wò ẹ̀jẹ̀. Àwọn tó wà ní reception yóò ṣe ètò ìpàdé tó ń bọ̀.
Ìjíròrò méjì ni ìdánwò náà ní, ọ̀rọ̀ tó tó nǹkan bí 300 nínú ọ̀kọ̀ọ̀kan, tí a pín sí apá tí ó tó nǹkan bí ọ̀rọ̀ 35. Ẹ gbọ́ apá kan, ẹ sì túmọ̀ rẹ̀ lẹ́nu. Yàrá dókítà ni èyí.
Ẹ ka ohun tí ó gbọ́dọ̀ kọjá nínú apá kẹta: dídẹ́kun ẹ̀gbóogi náà lónìí, ìwé ìtọ́kasí sí dókítà àkànṣe, ìwé mìíràn fún àyẹ̀wò ẹ̀jẹ̀, àti ètò ìpàdé tó ń bọ̀. Bí ‘ẹ dẹ́kun mímu un’ bá jáde lẹ́nu yín bí ‘ẹ máa mu un lọ’, àmì náà ti lọ. Ọ̀rọ̀ àìsí, àkókò (lóṣù tí ó kọjá) àti orúkọ ìwé ni ó ń kọ́kọ́ bọ́ sílẹ̀ nígbà tí ọwọ́ bá dí ẹni tí ń túmọ̀. Ìwọ̀nyí ni àkọsílẹ̀ yín gbọ́dọ̀ gbé.
Ọ̀pọ̀ ìgbà, ẹni tí ó ń ṣe ìdánwò yìí ní èdè Yorùbá ti kàwé ní Nàìjíríà, níbi tí Gẹ̀ẹ́sì ti jẹ́ èdè ilé-ẹ̀kọ́ látìgbà èwe. Gẹ̀ẹ́sì sì ni èdè iṣẹ́ rẹ̀ ní Sydney, Melbourne tàbí Perth lónìí. Gbígbọ́ Gẹ̀ẹ́sì kì í ṣe ìṣòro náà.
Apá tí ó wúwo ni Gẹ̀ẹ́sì → Yorùbá: rírí ọ̀rọ̀ Yorùbá tó ṣe kókó fún èrò Ọsirélíà, kí ẹ sì sọ ọ́ jáde ṣáájú kí apá tó ń bọ̀ tó dé. Ẹni tí ó ń sọ Yorùbá lójoojúmọ́ ló sábà máa ń múra sílẹ̀ díẹ̀ jù, nítorí ó rò pé èdè náà ti wà lọ́wọ́ òun. Àwọn yàrá tí ìjíròrò náà lè gbé yín dé ni ìwọ̀nyí:
Ohun èlò ìdánrawò Yorùbá kò pọ̀ rárá. NAATI fúnra rẹ̀ tẹ àwọn ìjíròrò Yorùbá ọ̀fẹ́ jáde, Education, Employment, Financial àti Social Services, lórí naati.com.au, pẹ̀lú MP3 àti PDF. Ẹ lò wọ́n. Ṣùgbọ́n mẹ́rin péré ni wọ́n: lẹ́yìn ẹ̀ẹ̀mẹta, ìrántí yín ni ẹ ń wọ̀n, kì í ṣe ìtumọ̀ yín.
Ọ̀rọ̀ tí ó ń pẹ́ dé lẹ́nu ni ọ̀rọ̀ àjọ àti ọ̀rọ̀ ìṣúná. Owó àsansílẹ̀ (deposit), èlé (interest), owó yá (loan), ilé ìfowópamọ́ (bank), abẹ́rẹ́ àjẹsára (vaccine): Yorùbá gidi ni gbogbo wọn, NAATI fúnra rẹ̀ sì lò wọ́n nínú ìjíròrò Yorùbá rẹ̀. Ṣùgbọ́n ní Gẹ̀ẹ́sì ni ọ̀pọ̀ wa ti ń ṣe gbogbo iṣẹ́ ilé ìfowópamọ́ àti ti ilé-ìwòsàn, nítorí náà ahọ́n wa kò mọ̀ wọ́n.
Kí ẹ gba ohùn yín sílẹ̀ kí ẹ sì tẹ́tí sí i ni ìdánrawò tòótọ́. Ohun tí a ń rò nínú ọkàn yàtọ̀ sí ohun tí ó jáde lẹ́nu nígbà tí aago ń lọ. Àwọn nǹkan wọ̀nyí ni ó yẹ kí ẹ máa ṣe ní ohùn rara:
Àmì 45 wà nínú ìjíròrò kọ̀ọ̀kan, 90 ni gbogbo rẹ̀. Ẹ nílò 63/90, pẹ̀lú ó kéré tán 29/45 nínú ìjíròrò kọ̀ọ̀kan.
Láti orí àmì kíkún ni wọ́n ti ń yọ àmì kúrò. Ohun tí ẹ bá fò (omission), ohun tí ẹ bá fi kún un (addition), ìtumọ̀ tí ó yí padà (distortion), àti ìdádúró gígùn ni wọ́n ń kà. Accent yín kò sí nínú àmì, gírámà pípé kò sì jẹ́ dandan. Kíkó ìtumọ̀ lọ ní kíkún ni gbogbo iṣẹ́ náà.
Ìlà 29/45 náà ni ó ń kó ọ̀pọ̀ ènìyàn sínú ìdààmú. Ẹ lè ṣe ìjíròrò ilé-ìwòsàn dáadáa, kí ẹ sì kùnà nínú ìjíròrò ilé; bí ìjíròrò kejì bá wà nísàlẹ̀ 29, ẹ kò yege, bí àpapọ̀ yín tilẹ̀ ju 63 lọ. Méjèèjì gbọ́dọ̀ dúró.
Bí ẹ bá yege, àmì márùn-ún (5 points) ni ó ń wọlé sí ìdánwò àmì (points test) fún fisa 189, 190 àti 491. Èsì ìdánwò náà máa dé nípasẹ̀ ímeèlì nínú ọ̀sẹ̀ mẹ́rin sí mẹ́fà, ìwé-ẹ̀rí náà sì máa wúlò fún ọdún márùn-ún.
Ìmọ̀ ni ìwọ̀nyí; ẹnu ni ó ń kọ́ wọn, nípa ṣíṣe wọ́n léraléra. Ẹ ṣe wọ́n ní ohùn rara, ní ẹ̀gbẹ́ méjèèjì.
‘You’ Gẹ̀ẹ́sì kò sọ ìpele ọ̀wọ̀ fún yín; yàrá náà ni ẹ ti ń kà á. Dókítà sí àgbàlagbà: ‘Ṣé ẹ ti ń lo àwọn ẹ̀gbóogi náà?’. Òṣìṣẹ́ sí ọ̀dọ́langba: ‘Ṣé o mú ìwé rẹ wá?’. Ìdàkejì rẹ̀ le jù: nígbà tí ẹ bá ń padà sí Gẹ̀ẹ́sì, ‘wọ́n ní kí n padà wá’ tí ó dúró fún ẹnì kan gbọ́dọ̀ di ‘he asked me to come back’, kì í ṣe ‘they’.
Ètò ìṣirò Yorùbá dá lórí ogún, ó sì ń yọ kúrò: ẹ̀ẹ́dógún (15), ẹẹ́rìndínlógún (16), ẹ̀ẹ́dọ́gbọ̀n (25). Ìwọ̀n rẹ̀ ni ó gbọ́dọ̀ dúró. Bí ‘ẹgbẹ̀rún’ bá bọ́ sílẹ̀ nínú iye owó kan, iye náà ti di òmíràn pátápátá. Ẹ kọ díjítì sílẹ̀ nínú àkọsílẹ̀ yín, ẹ sì sọ ọ́ ní kíkún: ẹgbẹ̀rún lọ́nà àádọ́rin dọ́là. Ètò kan ṣoṣo ni kí ẹ mú fún ìjíròrò kan pátá; ibi tí ẹ bá ti yí ètò padà ní àárín ni díjítì ti ń sọnù.
Èdè olóhùn ni Yorùbá: ọkọ (husband), ọkọ̀ (vehicle), ọkọ́ (hoe); owó (money), ọwọ́ (hand), òwò (trade). Nínú apá Yorùbá → Gẹ̀ẹ́sì, ohùn tí kò tọ́ ń yí ọ̀rọ̀ náà padà pátápátá. Àkọsílẹ̀ kíákíá kì í gbé àmì ohùn, nítorí náà ẹ kọ ọ̀rọ̀ tó wà lẹ́gbẹ̀ẹ́ rẹ̀ sílẹ̀ pẹ̀lú rẹ̀, kí ẹ lè mọ èwo ni.
Ọ̀rọ̀ kan ṣoṣo Gẹ̀ẹ́sì lè di gbólóhùn kíkún ní Yorùbá: interview → ìfọ̀rọ̀wánilẹ́nuwò, unemployment → àìníṣẹ́ lọ́wọ́, appointment → àdéhùn ìpàdé. Apá tí ó tó ọ̀rọ̀ 35 ní Gẹ̀ẹ́sì lè gùn síwájú sí i ní Yorùbá, ìdádúró tí ó ń tẹ̀lé e sì ń pa àmì. Ẹ mú àwọn gbólóhùn kúkúrú tí ẹ ti mọ̀ tẹ́lẹ̀ dì mú, kí ẹ má baà máa ṣẹ̀dá wọn lọ́jọ́ ìdánwò.
Centrelink, Medicare, superannuation, bulk billing: kò sí ọ̀rọ̀ Yorùbá tó dúró fún wọn. Ìlànà tí NAATI fúnra rẹ̀ tẹ̀lé nínú ìjíròrò Yorùbá rẹ̀ ni pé kí a pa orúkọ àjọ náà mọ́ ní Gẹ̀ẹ́sì, kí a sì túmọ̀ ohun tí àjọ náà ń ṣe. Ṣùgbọ́n bí ẹ bá fi gbólóhùn Gẹ̀ẹ́sì kíkún sílẹ̀ láìtúmọ̀ rẹ̀, ìyẹn di ohun tí kò kọjá. Ẹ pinnu ọ̀nà yín fún ọ̀kọ̀ọ̀kan wọn ṣáájú ọjọ́ náà.
Ìjíròrò kíkún pẹ̀lú ìkàsílẹ̀ àkókò lẹ́yìn apá kọ̀ọ̀kan: ẹ gbọ́, ẹ sì túmọ̀ rẹ̀ sókè. Centrelink, ìlànà ìwáṣẹ́ (Job Services) àti superannuation ni àwọn tí ó wà níbẹ̀ báyìí.
Ìjíròrò kíkún (Yorùbá)
Ẹ̀dà kúkúrú wọn wà fún ìdánrawò kíákíá lórí ọ̀nà, ọ̀wọ́ fídíò ìmúrasílẹ̀ ní Gẹ̀ẹ́sì sì wà lórí ìkànnì YouTube wa.
Nínú browser ni gbogbo rẹ̀ ń ṣẹlẹ̀, lórí fóònù, tábúlẹ́ẹ̀tì tàbí kọ̀ǹpútà. Makírófóònù nìkan ni ẹ nílò.
Ìjíròrò náà ń jáde ní apá tí ó jọ ti ìdánwò gidi, láti inú àwọn kókó ọ̀rọ̀ mẹ́wàá: ìlera, òfin, ìṣíkiri, ẹ̀kọ́, ìrànlọ́wọ́ àwùjọ, iṣẹ́, ìdáàbòbò (insurance), ọjà, ilé àti ìṣúná.
Gẹ̀ẹ́sì sí Yorùbá, Yorùbá sí Gẹ̀ẹ́sì, lẹ́nu, bí ẹ ṣe máa ṣe é níwájú olùṣàyẹ̀wò. Kò sí títẹ ọ̀rọ̀ sílẹ̀, ohùn yín nìkan.
AI náà ń fún apá kọ̀ọ̀kan ní àmì, ó sì ń tọ́ka sí ohun tí ó bọ́, ohun tí a fi kún un, àti ìtumọ̀ tí ó yí padà. Kò lè ṣe ohun tí olùṣàyẹ̀wò NAATI ń ṣe, ṣùgbọ́n ó ń fi ibi kan náà hàn yín ní gbogbo ìgbà.
Ìsanwó ẹ̀ẹ̀kan ṣoṣo ni àwọn ètò tí ó kù, kì í ṣe ìsanwó oṣooṣù: ìwọlé kíkún fún oṣù mẹ́ta tàbí oṣù mẹ́fà. Owó rẹ̀ wà lórí ojú-ìwé owó ní Gẹ̀ẹ́sì.
Bẹ́ẹ̀ ni. Yorùbá wà nínú àwọn èdè 55 tí NAATI ń ṣe ìdánwò CCL fún, gẹ́gẹ́ bí àtòjọ tí ó wà lórí naati.com.au. Igbo àti Swahili náà wà lórí àtòjọ kan náà.
Ìdánwò ìtumọ̀ ẹnu ni, láàrín Gẹ̀ẹ́sì àti Yorùbá, ní ẹ̀gbẹ́ méjèèjì, lórí ọ̀rọ̀ ojoojúmọ́ àwùjọ. NAATI ni National Accreditation Authority for Translators and Interpreters, CCL sì ni Credentialed Community Language. Fún àmì ìṣíkiri ni a fi ń lò ó, NAATI sì sọ pé kì í ṣe ìwé-ẹ̀rí ògbufọ̀ ọ̀jọ̀gbọ́n.
Àmì márùn-ún (5 points) nínú ìdánwò àmì (points test), fún fisa 189, 190 àti 491. Ìwé-ẹ̀rí náà máa wúlò fún ọdún márùn-ún. Ẹ wo ìlànà àmì fisa yín lórí immi.homeaffairs.gov.au.
63 nínú 90, pẹ̀lú ó kéré tán 29 nínú 45 ní ìjíròrò kọ̀ọ̀kan. Àpapọ̀ gíga kò lè gba ìjíròrò tí ó wà nísàlẹ̀ 29 là. Ìdí nìyẹn tí ìdánrawò fi gbọ́dọ̀ kan gbogbo kókó ọ̀rọ̀ náà.
Rárá. Accent kò sí nínú ohun tí wọ́n ń wọ̀n; ìtumọ̀ tí ó kọjá ní kíkún ni, gírámà pípé kò sì jẹ́ dandan. Àwọn ìyọkúrò tí a dárúkọ lókè ni ó ń pa àmì.
Rárá, kò sí ìpín ẹ̀ka-èdè nínú ìdánwò náà; Yorùbá àjùmọ̀lò ni ó yẹ kí ẹ dáhùn ní, bí ó ti wù kí ẹ̀ka-èdè ilé yín rí. Yorùbá kò ní ìpín tirẹ̀ nínú ìlànà èdè CCL tí NAATI tẹ̀ jáde, nítorí náà ìlànà gbogbogbòò ni ó ń ṣiṣẹ́: àwọn olùṣàyẹ̀wò mọ̀ nípa ìyàtọ̀ ẹkùn, wọ́n sì ń fi ààyè sílẹ̀ fún un nígbà ìfàmìsí. Accent yín náà kò sí nínú àmì.
Èdè tí ẹ lè túmọ̀ sí ní pípé jù ni kí ẹ yàn, kì í ṣe èdè tí ẹ gbọ́ dáadáa jù. Méjèèjì wà lórí àtòjọ NAATI, ìlànà kan náà sì ni ìdánwò wọn. Ẹ ṣe apá kan ní Gẹ̀ẹ́sì sí Yorùbá, ẹ sì ṣe ọ̀kan ní Gẹ̀ẹ́sì sí Igbo, kí ẹ sì tẹ́tí sí èwo ni ó jáde láìsí ìdádúró.
Ẹ máa ṣe ìdánrawò apá-ní-apá, ní ẹ̀gbẹ́ méjèèjì, pẹ̀lú ẹ̀rọ ìgbàsílẹ̀ ohùn. Ẹ bẹ̀rẹ̀ pẹ̀lú ìjíròrò Yorùbá ọ̀fẹ́ ti NAATI, kí ẹ sì fi ohun tí ẹ sọ wé PDF tí ó bá a wá. Lẹ́yìn náà, ìjíròrò tuntun àti èsì lórí apá kọ̀ọ̀kan ni ó kù; ọ̀nà àkọsílẹ̀ àti ètò ọ̀sẹ̀ mẹ́rin wà lórí ojú-ìwé ìmúrasílẹ̀ wa.
Àdánwò kíkún kan àti ìdánrawò kan wà lọ́fẹ̀ẹ́, pẹ̀lú àmì àti àlàyé fún apá kọ̀ọ̀kan. Ẹ ó rí ibi tí Yorùbá yín ti ń kùnà kí NAATI tó sọ ọ́ fún yín.
Ẹ bẹ̀rẹ̀ lọ́fẹ̀ẹ́Kò sí káàdì ìsanwó. Àdánwò kíkún kan àti ìdánrawò kan wà lọ́fẹ̀ẹ́.
